Sodyum nedir? Özellikleri nelerdir?

Sodyum inorganik bir maddedir. Sodyum periyodik tablonun basit bir elementidir ve alkali metaller grubuna dahildir. Yerkabuğunda yaygınlık açısından altıncı sırada yer almaktadır. En çok denizlerin ve okyanusların sularında çözünen metaller arasındadır. Bileşikler halinde halit, mirabilit, tenardit, sodyum nitrat, trona, boraks vb minerallerde bulunmaktadır. Bununla birlikte saf halde bulunmamaktadır.

Endüstriyel elde etme yöntemi, bir sodyum klorür eriyiğinin (adi tuz) elektrolizidir. Aynı anda sodyum ve klor olarak da bulunabilmektedir.

Özellikleri

Gümüş renkli plastik metaldir. Havada hızla oksitlenmekte ve kararmaktadır. O kadar yumuşak ki neşterle kesilebilmekte, yuvarlanabilmekte ve preslenebilmektedir. Sudan daha hafiftir. Ayrıca elektriği ve ısıyı iyi iletmektedir. Yanması durumunda alevin rengi parlak sarı olmaktadır. Bu reaksiyon, birçok sodyum bileşiğinin saptanmasının özelliğidir.

Kimyasal olarak çok aktif metalleri ifade etmekte ve temel özelliklere sahiptir. Oksijen, karbondioksit, seyreltik ve konsantre asitler, alkoller, gaz ve sıvı amonyak ve oksitler ile reaksiyona girmektedir. Klor ve flor ile etkileşime girdiğinde kendiliğinden tutuşmaktadır. Bununla birlikte suyla (bazen bir patlama ile), bromla ve kükürtle şiddetli reaksiyona girmektedir. Ayrıca hemen hemen tüm metal olmayanlarla reaksiyona girmektedir. Bazen bu özel koşullar, elektrik deşarjı veya yüksek sıcaklık gerektirmektedir. Su ile güçlü bir alkali, sodyum hidroksit (kostik soda) oluşturmaktadır. Bununla birlikte organik maddelerle cıva ve diğer bazı metallerle bileşikler oluşturmaktadır.

Kimyasal özellikleri

Sodyum, erime ve kaynama noktaları arasında çok önemli bir farka sahiptir. Neredeyse 800 derece sıcaklığa çıkabilmektedir. Bununla birlikte yaklaşık +98 °С t’de erimektedir. Ayrıca t +883 °С’de kaynamaktadır. Bu özelliği sayesinde, yüksek sıcaklıklarda kaynamayan güçlü nükleer reaktörler için iyi bir soğutucudur.

Canlı organizmaların yaşamında önemli bir rol oynamaktadır. Normal metabolizma, sinir ve kardiyovasküler sistemlerin çalışması için gereklidir. Sodyum eksikliği, sindirim sisteminin bozulmasına, kasılmalara ve nevraljiye yol açmaktadır. İnsan vücudunda fazla bulunması ile birlikte ödem, artan basınç ve böbreklerin işleyişindeki problemler baş göstermektedir.

İhtiyati önlemler

Sodyum, cilt nemi ile hemen reaksiyona girdiği ve bir alkali oluşturarak ciddi kimyasal ve termal yanıklara neden olduğu için elle alınmamalıdır.

Sodyumu bir gazyağı veya mineral yağ tabakası altında, sızdırmaz demir kaplarda saklanmalıdır (sıvı, reaktifi tamamen kaplamalıdır). Bir cam kapta saklanırsa, sırayla yanmaz metal bir dolaba yerleştirilmelidir.

Metalik sodyum ile çalıştıktan sonra, kalıntılar alkol ile nötralize edilmelidir. Hiçbir durumda sodyum parçacıklarının çöp kutusuna veya kanalizasyona girmesine izin verilmemelidir. Çünkü bu yangına ve kanalizasyon borularının hızla tahrip olmasına neden olabilmektedir.

Sodyumun Vücuttaki Rolüne Kısa Bir Bakış

Sodyum bir elektrolit ve bir mineraldir. Hepsinden önemlisi, kanda ve lenf sıvısında bulunmaktadır (%80’den). Bu seviye, adrenal bezlerin ürettiği hormonu kısmen kontrol etmektedir. Ayrıca aldosteron, böbreklere bileşeni ne zaman tutacağını ve ondan ne zaman kurtulması gerektiğini söylemektedir. Bu madde vücudun sıvı dengesini koruması, kan basıncını düzenlemesi, sinirleri ve kasları çalıştırması için gereklidir. Onsuz, insan varlığı imkansızdır. Ancak eksikliğinden endişe etmek gerekmemektedir. Ortalama bir kişi WHO tarafından tavsiye edilenin iki katı kadar sodyum almaktadır.

Fazlalık olması durumunda vücut, sodyumu seyreltmek için suyu depolamaya ve tutmaya zorlanmaktadır. Bu nedenle, kan hacminde ve hücreleri çevreleyen sıvı miktarında bir artışa yol açmaktadır. Bu tür süreçler kalbe zararlıdır. Ayrıca daha fazla kan, onun için daha fazla iş ve kan damarları üzerindeki baskı demektedir. Sodyum vücuttan iki şekilde atılmaktadır. Bunlar idrar ve ter yoluyla atılmasını içermektedir. Bu durumlar, her terlediğinizde kullanmanız için bir neden değildir. Normal şartlar altında, insanların kaybettiği sıvıları ve tuzları yerine koymak için elektrolit içeceklere ihtiyacı yoktur.

Kullanım alanları

  • Saf halde metallerin üretiminde indirgeyici özellikler için kullanılmaktadır. Bunlar; potasyum, zirkonyum, tantal vb.
  • Gaz deşarjlı lambalarda.
  • Metalurjide, kurşun alaşımlarına mukavemet kazandırmak için sodyum eklenmektedir. Bunun nedeni, diğer metallerin alaşımlarını daha dirençli hale getirmesidir.
  • Elektrik mühendisliğinde sodyum, enerjili yoğun piller, kamyon motor valfleri, çok yüksek akımlar için ve lastikler yapmak için kullanılmaktadır.
  • Zayıf bir nötron soğurucu olduğundan, hızlı nötron nükleer reaktörlerinde soğutucu olarak kullanılmaktadır.
  • Organik solventleri kurutmak için, organik kimyada kalitatif analiz için kullanılmaktadır.
  • Sodyum izotopları tıpta ve bilimsel araştırmalarda kullanılmaktadır.
  • Gıda endüstrisinde birçok tuz kullanılmaktadır. Bunlar; glutamat, klorür, bikarbonat, benzoat, nitrit, sodyum sakarinat.
  • Su arıtımında adi tuz olarak kullanılmaktadır.
  • Hidroksit, kağıt, sabun, sentetik elyaf üretiminde talep görmektedir. Örneğin bu alanlarda elektrolit gibi kullanılmaktadır.
  • Karbonatlar ve bikarbonatlar yangınla mücadelede ve ilaçlarda kullanılmaktadır.
  • Deterjan, boya, cam endüstrisinde ve fotoğrafçılıkta sodyum fosfata ihtiyaç vardır.
  • Silikatlar refrakter ve aside dayanıklı betonların üretiminde kullanılmaktadır.
  • Azid, siyanür, klorat, peroksit, tetraborat, sülfat, sodyum tiyosülfat ve daha birçok bileşik içeriğinde de kullanılmaktadır.

Hangi yiyeceklerden sodyum alınmaktadır?

Mineral vücuda hemen hemen her yiyecek ve su ile girmektedir. Ancak işlenmemiş meyveler, sebzeler, kepekli tahıllar, sert kabuklu yemişler, et ve süt yüksek konsantrasyonlara sahip değildir. Maddeyi yemeklere eklenen tuzdan bile almak mümkündür.

Ayrıca genellikle endüstriyel ürünlerden alınmaktadır. % 70’ten fazlası, glutamat ve diğer bileşikler şeklinde bulunduğu sosis, peynir ve diğer işlenmiş gıdalardan gelmektedir. Birçok kişi sodyum ve tuz terimlerini birbirinin yerine kullanmaktadır. Ancak ikisi arasında bir fark vardır. Tuz %40 mineral ve %60 klorürdür. Bazı türleri hala iyot, demir, folik asit ile zenginleştirilebilmektedir. Gıdalara sadece lezzet için değil, aynı zamanda stabilizatör ve gıda koruyucu olarak da eklenmektedir. Tuz ikameleri daha az sodyum içermektedir. Ancak o kadar güvenli değildir. Genellikle, fazlası sağlığa zararlı olan potasyum içermektedir.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz
Captcha verification failed!
Captcha kullanıcı puanı başarısız oldu. lütfen bizimle iletişime geçin!

Benzer konular

Altın madeni ve elde etme yöntemleri

İnsan uygarlığının asırlık yoldaşı, tutkuların ve ölümlerin toplamı, kader...

Cıva nedir? Nerede kullanılmaktadır? Neden tehlikelidir?

Çocukluğumuzdan beri bize cıvanın tehlikeli olduğu söylenmiştir. Ancak aynı...

Doğal gaz nasıl üretilmektedir?

Günümüzde enerji taşıyıcıları en çok talep edilen dünya kaynağıdır....

Nadir toprak metalleri hangileridir?

Nadir toprak metalleri, diğer elementlere kıyasla yer kabuğunun yapısındaki...

Etilen glikol nedir? Nerede kullanılmaktadır?

Etilen glikol nedir? Günümüzde sanayi ve ev sektörleri, gerekli konfor...